دکتر نفیسه ترقی دلگرم

عدد طبیعی فشار خون به سن، جنس و بیماری‌های همراه (مثل دیابت، نارسایی کلیه یا قلب) و حتی شرایط خاصی مثل بارداری بستگی دارد و در طول روز و شب هم متفاوت است؛ به همین دلیل هر بیمار باید با توجه به شرایط خودش بررسی شود. اما به‌طور کلی، فشار بیشتر از ۱۳ روی ۹ در طول روز و بیشتر از ۱۲ روی ۸ در شب نیاز به پیگیری دارد.

در برخی شرایط، حتی با وجود بیماری پیشرفته‌ی قلبی، بیمار علائم محدودی دارد یا علائمش غیرقلبی به‌نظر می‌رسد و به‌اشتباه به مشکلات گوارشی، عضلانی یا استرس نسبت داده می‌شود — و همین تأخیر می‌تواند به اتفاقات ناگواری منجر شود. در سنین بالا، در بیماران دیابتی و فشاری، در بارداری و حتی در ورزشکاران، علائم قلبی می‌تواند کاملاً متفاوت از باور عمومی باشد.

بله. هر بیمار دیابتی — به‌ویژه دیابت نوع دو — چه با علامت و چه بی‌علامت، باید با فواصل مشخص از نظر قلبی به‌طور اساسی بررسی شود؛ چون متأسفانه دیابت می‌تواند حس درد را حتی با قند در حد طبیعی از بین ببرد و مشکل قلبی بی‌سروصدا پیش برود.

در بسیاری از اعمال زیبایی مثل رینوپلاستی، لازم است فشار خون برای کنترل خونریزی محل عمل پایین آورده شود. از طرفی داروهای بیهوشی — هرچند به‌ندرت — می‌توانند در فردی که مشکل جزئی و پنهان قلبی دارد در حین بیهوشی علامت ایجاد کنند و عواقب دردناکی داشته باشند. با یک مشاوره‌ی قلب پیش از هر عمل، به‌راحتی می‌توان از این حوادث جلوگیری کرد.

بسیاری از این علائم — تپش قلب، ورم اندام یا تنگی نفس جزئی — می‌تواند بخشی از سیر طبیعی بارداری باشد؛ اما بخشی از همین علائم می‌تواند ناشی از مسمومیت بارداری، شروع نارسایی قلبی یا حتی لخته‌ی خون در عروق باشد. توصیه می‌کنم همه‌ی خانم‌های باردار، در هر سن بارداری، با هر علامتی هرچند جزئی برای بررسی بیشتر مراجعه کنند.

این حالت «افت فشار خون وضعیتی» نام دارد و علت‌های مختلفی دارد؛ از کم‌خونی به علت خونریزی مخفی تا نوسانات فشار و ضربان قلب. در برخی موارد با اصلاح سبک زندگی به‌راحتی درمان می‌شود، اما گاهی به بررسی تکمیلی و هولتر ریتم نیاز دارد. توصیه‌ی اکید من این است که این موارد را دست‌کم نگیرید و به پزشک مراجعه کنید.

بله. بسیاری از مشکلات مادرزادی قلب — از مشکلات دریچه‌ای و سوراخ‌های نابجا در حفرات قلب تا اختلالات ضربان و آریتمی — می‌تواند در ابتدا فقط به‌صورت احساس ناخوشایند هنگام ورزش بروز کند. در صورت مشاهده‌ی این علائم در فرزندتان، حتماً بررسی تکمیلی انجام دهید.

بله. بسیاری از موارد ضعف در این سن می‌تواند ناشی از اختلالات ریتم قلب، بلوک‌های قلبی، نارسایی قلب یا حتی علامتی ناشایع از حمله‌ی قلبی باشد که اغلب به «ضعف پیری» نسبت داده می‌شود و بیمار دیر مراجعه می‌کند. هرگونه ضعف، سرگیجه یا کمبود انرژی در این سن را پیش از هر اقدام خودسرانه در منزل، با مراجعه به پزشک متخصص بررسی کنید.

احتمالاً دچار واریس پا شده‌اید. این حالت در موارد خفیف فقط مسئله‌ی زیبایی است، اما با گذشت زمان و بدون درمان پیشرفته‌تر می‌شود و می‌تواند حتی باعث زخم یا ایجاد لخته در عروق اندام شود. با درمان مناسب، همه‌ی این شرایط تا حد زیادی قابل کنترل است.

به زبان ساده دو نوع لنگش حین فعالیت داریم: بخشی به علت مشکلات دیسک کمر (به تعبیر رایج، سیاتیک) است، اما بخشی می‌تواند ناشی از گرفتگی شریان‌های پا باشد که در صورت عدم درمان به زخم‌های وسیع و در موارد پیشرفته حتی از دست دادن اندام منجر می‌شود. درمان دارویی مناسب و در برخی موارد استنت‌گذاری در عروق پا، از این اتفاقات جلوگیری می‌کند و فعالیت بدون درد را برمی‌گرداند.

بله. ورزش‌های مختلف اثرات متفاوتی روی قلب دارند و پیش از شروع ورزش حرفه‌ای — به‌ویژه شنا، فوتبال و رشته‌های رزمی — در هر سنی قلب باید بررسی شود. بسیاری از مشکلات دریچه‌ای، نارسایی‌های جزئی یا بیماری‌های مادرزادی قلب فقط وقتی ضربان بالا می‌رود اولین علائم را نشان می‌دهند و برخی از این علائم می‌تواند خطرناک باشد و حتی به ایست قلبی منجر شود.

بله. سرفه غیر از آلرژی، مشکلات ریوی و حتی بیماری‌های گوارشی مثل برگشت اسید معده، می‌تواند ناشی از برخی بیماری‌های قلبی مثل تنگی شدید دریچه‌ی میترال یا آریتمی قلب هم باشد. اگر سرفه با درمان‌های معمول کنترل نشد، حتماً از نظر قلبی هم بررسی شوید.

در موارد نادر، بله. گرفتگی عروق گوارشی به عللی مانند آریتمی، برخی بیماری‌های خودایمنی یا نارسایی قلبی وجود دارد که با بررسی‌های قلبی قابل تشخیص و درمان نسبی است؛ در این صورت درد شکم پس از غذا تا حد قابل توجهی کنترل می‌شود.

بله. هرچند انسداد وریدی که باعث تورم و درد می‌شود در پاها شایع‌تر است، مواردی از انسداد وریدها یا حتی شریان‌های اندام فوقانی هم دیده می‌شود. بسته به نوع درگیری، درمان دارویی یا بررسی‌های تکمیلی مانند سی‌تی‌آنژیوگرافی لازم است — این علائم را هرگز دست‌کم نگیرید.

افراد بالای ۴۰ سال، کسانی که سابقه‌ی خانوادگی بیماری قلبی دارند، مبتلایان به فشار خون یا چربی بالا، دیابتی‌ها، افراد سیگاری و کسانی که اضافه‌وزن قابل توجه دارند، بهتر است سالانه یک بررسی (فشار، چربی خون و در صورت نیاز نوار قلب) انجام دهند. پیشگیری همیشه ساده‌تر از درمان است؛ اگر شک دارید، یک ویزیت ساده کافی است.